Blog

Ergenlik ve Adolesan Dönemlerinde Aromaterapi

Erken ergenlik nedenleri tartışılmakla birlikte obezite ve bisfenol gibi plastik ambalajlarda saklanan su, gıda maddeleri, meşrubatlar vb. arasında bağlantı olduğu görülmektedir. Ayrıca endokrin sistemi bozan kimyasallar arasında yumuşak oyuncaklar, rujlar ve ojeler bulunmaktadır.

Puberty kelimesi Latince bir kelime olup puberatum olgunluk yaşı anlamına gelmektedir. Fiziksel değişiklikler ile erişkinliğe geçiş dönemidir.

Puberte, cinsel karakterlerin ortaya çıktığı, büyümenin hızlandığı, adet kanamasının başladığı ve doğurganlık yeteneğinin kazanıldığı bir zaman dilimidir. Kısaca çocukluktan erişkinliğe geçiş sürecidir.

Puberte ve adolesan farklı terimler olup, birbirlerini izleyen dönemleri ifade etmektedir. Seksüel farklılaşma ve seks organlarının aktivesi ile karakterize puberte dönemi adolesan dönemin başlangıcıdır. Adolesan dönemde seksüel fonksiyona psikolojik açıdan adaptasyon ve seksüel organların tam olarak olgunlaşması söz konusudur. Yani olgunlaşmanın son dönemine adolesan adı verilir.

Puberte başlama zamanını belirleyen en önemli faktör, genetik yapıdır. Bundan başka bölgesel faktörler, iklim, genel sağlık ve beslenme durumu ile psikolojik faktörler rol oynamaktadır. Ekvatora yakın bölgelerde, deniz seviyesine yakın yükseklikte ve obezlerde puberte daha erken olmaktadır.

Ergenlikte en belli başlı belirtiler; büyümede artış, meme büyümesi, cinsel bölgede kılların çıkması ve adet görmedir.

Puberte döneminde, davranış değişiklikleri de dikkati çeker. Bu davranış değişiklikleri genellikle 15 yaşından sonra gerileme gösterir. Puberte dönemi ortalama olarak 4,5 yılda (1,5-6 yıl) tamamlanır. Puberte kızlarda, erkeklerden ortalama 2 yıl daha erken olur.

Puberte, Tanner evrelemesine göre 5 safhada görülmektedir. Bu evreleme fiziksel değişiklikler üzerine odaklanmaktadır. Ortalama bir kız çocuğunda puberte öncesi değişiklikler sekiz ve dokuz yaşlar arası başlamakta ve 14 yaşında ise son bulmaktadır. Erkek çocuklarda ise puberte dokuz ve 11 yaşlarında başlayıp 15 yaşında sonlanmaktadır.

Kız çocuklarında; boy uzaması, memelerde büyüme, pubik bölgede ve koltuk altında kılllanma, genital bölgede değişiklikler ve mestruasyon başlaması oluşan evrelerdir.

Erkek çocuklarında ise; testis ve penis büyümesi gibi genital bölgedeki değişiklikler, koltuk altı, genital bölge ve yüzde kıllanma, seste değişiklik /kalınlaşma, ilk ejakulasyon ve kas oranında artış görülmektedir.

ERKEN ERGENLİK VE NEDENLERİ

Son yapılan araştırmalar, çocuklarda dünya genelinde pubertinin daha erken yaşlarda görüldüğünü saptamaktadır. Kopenhag Üniversitesi – Danimarka Endokronoloji Kliniği’nde 2009 yılında 1,000 kız çocuğu üzerinde yapılan araştırma sonuçlarına göre 1991 yılında yapılan benzer araştırmaya kıyasla kız çocuklarında ergenliğin 1 yıl erken başladığı saptanmıştır. Bu iki araştırma arasında ne değişmiştir ki ergenlik yaşı 1 yıl öne alınmıştır.

Yakın zamanda Finlandiya’da yapılan çalışmalar, kızlarda ve erkeklerde ergenlik başlama zamanı ve gelişimi üzerinde % 8286 oranında genetik faktörlerin rolü olduğunu göstermektedir.

Genetik faktörlerin yanında, etnik köken, beslenme, özellikle de bebeklik ve erken çocukluk döneminde aşırı kilo alımı veya obezite, şekerli içecek tüketimi, düşük doğum ağırlığı, annenin menstruasyon yaşı, gelişmiş ülkelerdeki aileler tarafından evlat edinme, babanın evde olmaması ve son yıllarda östrojenik etkili endokrin bozucu kimyasalların ergenlik yaşını etkilediği üzerinde durulmaktadır.

Erken ergenlik nedenleri tartışılmakla birlikte obezite ve bisfenol gibi plastik ambalajlarda saklanan su, gıda maddeleri, meşrubatlar vb. arasında bağlantı olduğu görülmektedir. Ayrıca endokrin sistemi bozan kimyasallar arasında yumuşak oyuncaklar, rujlar ve ojeler bulunmaktadır.

Ergenlikte en sık rastlanan sorunlar:
• Konsantrasyon problemleri ve ders çalışma zorluğu
• Stres -Agresyon
• Mutsuzluk -sosyal fobi
• Cilt problemleri – Akne
• Terleme ve koku
• Menstruasyon gerginliği ve ağrı

Sertleştirilmiş plastik su bidonları, PVC, fitalat, BPA maddelerini ihtiva etmektedir. Ama bu maddelerden en önemlisinin sağlığa zararlı olan bisfenol-A olduğu bilinmektedir. Çünkü özellikle tekrarlanan kullanımlarda Bisfenol-A gıdalara ve sıvılara hızla geçebilme özelliğine sahiptir.

BPA’ya maruz kalmış anne karnındaki ve yeni doğmuş bebeklerde, çocuklarda alerjik hastalıklar, büyüme ve davranış bozuklukları ortaya çıkabilmektedir. Polikarbondan üretilmiş plastik şişe ve ambalajlardan tüketilen su ve gıda maddeleriyle birlikte vücudumuza giren BPA maddesi ayrıca, prostat, beyin gelişimi, kalp hastalıklarına, karaciğerde enzim bozukluklarına ve diyabet rahatsızlıklarına sebep olabilmektedir.

ERGENLİK DÖNEMİNDE DUYGU DURUM

Ergenlik dönemindeki hormonal değişim çok ciddi duygu durum dalgalanmalarına neden olmaktadır. Ergenin abartılı duygusal tepkiler vermesinin sebebi budur. Hızlı hormonal değişimin yanında bilişsel ve psikososyal değişimler de duygusal tepkileri şiddetlendirmektedir. Cinsel kimlik arayışı, karşı cinsle yakınlaşma ve romantik ilişkiler de ağır bir psikososyal stres kaynağıdır. Boy, kilo, sivilceler, cinsel organlar sorun edilebilir. Bu konulardaki takıntılar ergenin duygu durumunu doğrudan etkiler.

Ergen, duygusal gelişim sürecinde duygularının farkına varabilmeyi, farklı duygular arasında ayırım yapabilmeyi, duygularını uygun biçimde ifade edebilmeyi, duygusal yükü hafifletmeyi öğrenecektir. Ayrıca duyguların ağır baskısını kabul edilebilir ve yapıcı alanlara kaydırabilmeyi de zamanla öğrenecektir.

Bebeklik ve çocukluk dönemi nasıl ergenlik dönemini etkiliyorsa, ergenlik dönemi de erişkinlik dönemini etkileyecektir. Erişkinlik yaşamındaki hayal kırıklıklarını göğüsleyebilmek, öfke, üzüntü, ümitsizlik, kaygı gibi duygularla baş edebilmek, ergenlikte kazanılan duygusal gelişim becerilerine bağlıdır.

• Konsantrasyon ve Ders Problemleri
Yaşamlarında bu kadar çok şey olurken, ergenler için ödev doğal olarak öncelikli listenin en sonunda yer almaktadır.
Bu durumda ergen için evde sakin bir ortam hazırlamak ve bir sınıf arkadaşı ile birlikte çalışmaya teşvik etmek faydalı olabilir.
Ayrıca derslere adaptasyonu ve konsantrasyonu sağlamak için bazı uçucu yağlar kullanılabilir.

Biberiye: Eski Yunan’da öğrenciler, zihinsel arınma ve hatırlamaya faydalı olduğuna inandıkları, biberiye buketlerini çalışma odalarına asarlarmış. Çalışmalar, biberiyenin bilinç ve hafıza üzerindeki pozitif etkileri yanında öğrenme hızını ve uzun dönemli hafızayı geliştirdiğini göstermektedir. Bu nedenle biberiye ağırlıklı bir çalışma ortamı ergenin konsantrasyon ve odaklanmasını arttırabilir. Ayrıca sabah okul öncesi biberiye yağı koklatılması veya ev ortamında yayılması ergenin güne iyi başlamasını destekleyebilir.

Tıbbi Nane: Nane, mental stresi azaltıp, odaklanmayı arttırır, ergenin ödevlerine yoğunlaşmasına yardımcı olur. Bir mendil üzerine nane uçucu yağı damlatılarak koklanması beyni uyarır.

Limon: Zor uyanan ergenin uyuşukluk ve uyku sersemliğinin azalmasına, güne motive başlamasına yardımcı olur. Bu potent yağ, ayrıca gün boyu hoş duyguların sürmesine katkıda bulunur.

• Stres-Agresyon
Birçok psikiyatrist ve psikolog ergenlerin erişkinlerden daha yoğun stres altında olduğunu belirtmektedir. Özellikle ülkemizde ergenliğin başlangıcında, genç iç dünyası ve fiziksel görünümü ile uğraşırken, iyi bir lise eğitimi için yoğun bir çalışma içine girmek zorundadır. Daha sonra ise iyi bir gelecek için üniversite ve kariyer seçimi yapmak zorunda kalacaktır. Bu durum zaten hormonal dengesi alt üst olan ergeni iyice stres altına sokmaktadır.

Bergamot: Bergamot streste kullanılabilecek en popüler uçucu yağlardandır. 2009-2013 yıllarında yapılmış birçok çalışma bergamotun mutluluk ve sinir sistemi üzerinde rahatlatıcı etkisini göstermektedir.

Papatya: Papatya drog olarak binlerce yıldır sindirim ve sinir sistemi üzerindeki rahatlatıcı etkileri nedeni ile çaylarda kullanılmaktadır. Papatya uçucu yağı, tatlı badem yağı ile %2-3 oranında karıştırılarak ergen stresine bağlı mide problemlerinde karın bölgesine masaj yolu ile uygulandığında rahatlama sağlar. Stres için %2 oranında jojoba yağına karıştırılıp bilekler, göğüs, sırt ve boyun bölgesine masaj yolu ile uygulanabilir.

• Mutsuzluk-Sosyal fobi
Ergen nasıl mutlu edilebilir?
Ergen, fiziksel, ruhsal değişiklikler ile boğuşurken aynı zamanda aileden kopma ve kendini bir birey olarak kabul ettirebilme çabası içindedir, bu durum kendini mutsuz hissetmesine neden olmaktadır.
İyi bir beslenme, ailenin sarıp sarmalaması ve ergene anlayış ile yaklaşması, pozitif arkadaş ilişkileri, hobiler ve fiziksel aktiviteler ergeni mutlu edebilecek olsa da iniş çıkışlı bir süreç beklenmelidir. Bu durumda, Portakal ve Yasemin yağlarından yararlanılabilir.

Portakal: Portakal moral yükseltici ve enerji verici etkileri ile ergenlerde kullanılabilir. Ergenin odası veya ev temizlik ürünlerine portakal uçucu yağı katılarak ev ortamı farklılaştırılabilir. Oda kokusu olarak portakal tercih edilebilir.

Yasemin: Yasemin kokusu mutluluk hissi verme dışında kendine güveni ve sıcak duyguları uyandırır. Ev ortamını yasemin kokusu ile değiştirmek aile içinde mutluluk kaynağı olacaktır.

• Cilt Problemleri – Akne
Ergen için dış görünüş çok önemlidir ama maalesef hormonlar bu dönemde birçok problem gibi cilt problemlerine de neden olmaktadır.
Gencin ellerini sık sık yıkaması, gece yatarken cildini temizlemesi, doğru cilt ürünleri için eczacı veya bir uzmana danışması ve kozmetik ürünlerini arkadaşları ile paylaşmaması önemlidir.
Ergen için uygulanacak sabit yağ bulmak oldukça zordur. Hele ergen zaten yağ ve sivilceden problem yaşarken, yağlı bir preperati cildine sürmek istemeyebilir. Ergen için en uygun sabit yağ jojoba olabilir. Çünkü jojobanin molekül yapısı sebum ile uyumludur ve akne problemlerinde kullanılması fayda sağlamaktadır.

Lavanta: Lavanta hem saç hem cilt için harika bir yağdır. Bir-iki damla tatlı badem yağına eklenen lavanta uçucu yağı saç dibine masaj yapılarak uygulandığında gençleri rahatsız eden kuru kepek sorununa çözüm olabilir. Lavanta yağı cilt temizleme ve kremlerine katılabilir. Lavanta cildin nemli, temiz ve yumuşak görünmesini sağlar. Saç için %2, cilt için %1 oranında kullanılması yeterlidir.

Teatree: Akneli cilt için harika bir uçucu yağdır. Porları temizler, akne oluşumunu engeller. Cilt temizleme preperatlarinin içine veya eczacınızın önerdiği jojoba temelli bir karışım ile aknelere uygulanabilir. Ayrıca kokulu ayaklar için çok etkilidir. %1-2 oranında ergenin vücut jeline eklendiğinde ayakların ferahlamasına, koku ve kaşıntının giderilmesine yardımcı olur.

Akneli cilt için Sedir, Gül, Hir, Neroli de uygulanabilecek uçucu yağlar arasında bulunmaktadır.

Kaynak: Etkin Sağlık Dergisi-Uzm. Ecz. Sevil Ağalar Altınel

Bu gönderiyi paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir